Ook jaren na CVA of dwarslaesie blijft vooruitgang mogelijk
PhD-onderzoeker Marjan Coremans over de mogelijkheden van intensieve revalidatie in de chronische fase.
Chronische neurorevalidatie is niet hetzelfde als uitgerevalideerd. Toch wordt de revalidatie na een beroerte of dwarslaesie in de chronische fase vaak minder intensief. De acute herstelperiode is voorbij, de patiënt woont opnieuw thuis en verdere opvolging blijft beperkt. De INTeRAcT-studie stelt die reflex in vraag.
“Er is lang geloofd dat mensen in de chronische fase niet veel vooruitgang meer maken”, zegt Marjan Coremans, PhD-onderzoeker revalidatiewetenschappen (KU Leuven) en coördinator van INTeRAcT.
“Nochtans zagen we snel grote verbeteringen, vooral op de doelen die mensen zelf opstellen. Die bleven bovendien behouden tot 9 maanden na het revalidatieprogramma.”
INTeRAcT: 90 uur revalidatie in 3 weken
Impact of an INTensive Rehabilitation programme integrating Advanced Technology for adults with central neurological disease
In een gerandomiseerde studie bij 101 mensen in de chronische fase na een CVA of dwarslaesie onderzocht een team van KU Leuven, VUB, AZ Herentals en To Walk Again vzw of een gepersonaliseerd trainingsprogramma met een hoge therapiedosis ook maanden tot jaren na het letsel nog functionele winst kan opleveren.
Deelnemers volgden 90 uur therapie in 3 weken: 5 trainingsdagen per week, telkens 6 sessies van 1 uur per dag, meestal met een-op-een-begeleiding. Het programma combineerde kinesitherapie voor bovenste en onderste ledenmaten, therapie met technologie, cardiotraining, doelgerichte oefeningen en zelfmanagement.
Zowel de studie, die liep van 2023 tot 2025, als de vervolgstudie INTeRAcT-bis, die loopt van 2026 tot 2028, worden gefinancierd door het RIZIV. “Het uiteindelijke doel is om zo’n programma, volledig of gedeeltelijk, terugbetaald te krijgen”, zegt Coremans.
Gepersonaliseerd programma
De intensiteit van het programma is belangrijk, maar volgens Coremans draait INTeRAcT niet enkel om meer kinesitherapie. “We werkten heel gericht rond doelen die deelnemers zelf belangrijk vonden. Daarnaast besteedden we veel aandacht aan coaching, zodat ze wat ze leerden ook konden toepassen in hun dagelijkse leven na het programma.”
Die doelen liepen sterk uiteen: een kleinkind kunnen optillen, opnieuw met twee handen kunnen koken of een halve marathon afleggen met de handbike. Op basis van die persoonlijke doelen werd het trainingsschema opgesteld, maar dat lag niet vast. De therapie werd bij elke sessie afgestemd op de belastbaarheid van de deelnemer.
“Het is geen one size fits all”, zegt Coremans. “Als iemand zich minder voelde, werd de therapie aangepast. Was de belasting te laag, dan kon het de volgende keer intensiever. Dankzij die doorgedreven personalisatie en voortdurende bijsturing was het intensieve programma effectief en haalbaar.”
Het is geen one size fits all. Dankzij personalisatie en voortdurende bijsturing was het intensieve programma effectief en haalbaar.
Technologie maakt meer mogelijk
Ook technologie speelde een rol in het programma. De studie gebruikte onder meer een ophangsysteem met harnas om veilig te stappen, een exoskelet of staprobot en een robothandschoen voor neuromotorische revalidatie van hand en arm.
De meerwaarde zat volgens Coremans vooral in veiligheid, meer herhalingen, motivatie en durf. “Bij iemand die moeilijk zelfstandig stapt, heb je anders vaak 1 of 2 therapeuten nodig om te ondersteunen. Met een harnas kan iemand niet vallen en is de therapeut vrijer om naar het stappatroon te kijken en feedback te geven.”
“De technologie brengt ook variatie. Sommige deelnemers merkten minder dat ze aan het oefenen waren, omdat het meer als een spel aanvoelde. En in zo’n veilige setting durfden mensen soms meer. Ze testten iets uit, merkten dat het lukte en durfden het daarna ook zonder technologie te proberen.”
Orthopedische hulpmiddelen in het traject
Orthopedische hulpmiddelen waren geen hoofddoel van INTeRAcT, maar werden wel mee geëvalueerd. Bij deelnemers werd bekeken of bestaande hulpmiddelen nog aansloten bij hun functioneren en doelen. Waar nodig werden hulpmiddelen uitgetest of besproken met orthopedisch verstrekkers.
Het ging onder meer om rolstoelen, zitkussens, AFO’s, KAFO’s, stokken, krukken, handbraces en ADL-aanpassingen thuis.
Snelle winst op doelen, latere winst in ADL
De studie toont duidelijke klinische voordelen. Deelnemers bereikten persoonlijke doelen en rapporteerden betere prestaties, meer tevredenheid en een hogere levenskwaliteit.
Opvallend is het verschil in timing. Voor de geoefende persoonlijke doelen was er al na drie weken een duidelijk effect. Voor de primaire uitkomstmaat, functionele zelfstandigheid in basisactiviteiten van het dagelijks leven, werd het verschil pas na negen maanden significant. Volgens Coremans is dat niet vreemd.
“Niet elk persoonlijk doel komt rechtstreeks terug in een ADL-schaal. Bovendien vraagt het tijd om wat je leert ook toe te passen in je dagelijkse leven. Tijdens die drie weken zijn mensen vooral intensief aan het trainen. Als je doel bijvoorbeeld koken met twee handen is, maar je verblijft tijdelijk in de buurt van het centrum, dan kun je dat thuis nog niet meteen oefenen.”
Dat de winst pas later duidelijk wordt, suggereert dat het programma niet stopt na de laatste trainingsdag. “De deelnemers namen de aanpak, hun herwonnen vertrouwen en motivatie mee naar huis”, zegt Coremans. “Mensen zeiden: ik weet nu beter wat belangrijk is, ik ga opnieuw meer naar de kinesitherapeut, ik wil thuis verder oefenen.”
Economisch nog onzeker
De gezondheidseconomische analyse is genuanceerder. Binnen de opvolgperiode van negen maanden was het programma nog niet kosteneffectief volgens de gehanteerde drempel van 50.000 euro per quality-adjusted life year.
Coremans waarschuwt voor een te snelle conclusie. “Het programma werkt. Het zou verkeerd zijn om te zeggen dat het te duur is om toe te passen. We weten nu alleen dat het binnen negen maanden nog niet kosteneffectief was.”
De grootste kost zit in de interventie zelf. Als de effecten langer behouden blijven zonder nieuwe grote kost, kan de balans op langere termijn veranderen. Daarom loopt er een vervolgstudie, opnieuw met steun van het RIZIV. Die moet duidelijker maken hoe duurzaam de effecten zijn, welke patiënten het best reageren en onder welke voorwaarden het programma klinisch waardevol én maatschappelijk haalbaar wordt.
Wordt vervolgd. Vigo volgt de resultaten van deze studie op en kijkt in het bijzonder uit naar de rol die innovatieve hulpmiddelen erin spelen.
Insights 9
Dit artikel werd gepubliceerd in editie 9 van Insights-magazine, orthopedic news by Vigo Ottobock Care.
Lees verder:
Deel het artikel